Беларуская мова

№ 1

Прачытайце. Пры спісванні замест кропак устаўце патрэбныя па сэнсе прыметнікі. Абазначце канчаткі. Вызначце склон гэтых прыметнікаў.

Дуб — самае ... дрэва ў нашым краі. У дуба прамы ... ствол, разгалістая крона. Ён ... вясною ў час цвіцення і восенню пры даспяванні жалудоў. Густая, ... дуброва не баі- цца летняй буры. Дубовы лес ... і ў зімовыя завеі.

Словы для выкарыстання: стройны, высокае, велічны, непахісная, прыгожы.

№ 2

Прачытайце. Спішыце. Выдзеліце канчаткі прыметнікаў, абазначце іх склон. Разбярыце сказы па членах сказа.

1. Усходзіла сонца. Абуджалася ясная летняя раніца.

2. Маўклівая глыбокая рака спакойна несла сваю празрыстую ваду.

3. Хвойнік скончыўся, выехалі на вясёлую паляну.

4. У вокны ласкава пазірала ранішняе сонца.

5. Вецер гнаў па дарозе жоўтае вільготнае лісце.

6. Па зямлі сцелецца густы туман.

№ 3

Дапішы склонавыя канчаткі назоўнікаў(з апорай на табліцу).

Н. хто?         пчал..                         што?   прыгажосць   

Р. каго?          пчал..                        чаго?        прыгажосц ..

Д. каму?      пчал..                          чаму?        прыгажосц ..

В. каго?        пчал..                         што?          прыгажосц ..

Т. кім?          пчал..                         чым?         прыгажосц ..

М. аб кім?   аб пчал..                   аб чым?     аб прыгажосц ..

№ 4

Спішы сказы. Вызнач склон назоўнікаў.

Настаўніца  расказвала вучню цікавую гісторыю.

Тата падзякаваў майму сябру за дапамогу.

Карабель плыве па акіяне.

Хлопчык выйшаў на дарогу, а затым за вёскай звярнуў у лес.

Дзядзька Міхаіл трымаў у руках маленькае кацяня.

№ 5

Размяркуй  словы ў 3 слупкі:

       Шпак, госця, памылка, Мінск, мароз, пчолка, дзяўчынка, пісьмо, кропля, кветка, цяля, парася, стол, кацяня, бяроза, стог, шчаня, бусел, сініца, птушаня, лось, вядро, акно, снег, мяцеліца, песня, будаўнік, мышка, вуха.

1 скланенне                                         2 скланенне                                         3 скланенне

________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

ЗМЯНЕННЕ ЗАЙМЕННІКАЎ

3-й АСОБЫ

Склон	Пытанне	Адзіночны лік	Множны лік
м.р.	н.р.	ж.р.
Н.	хто?	ён	яно	яна	яны
Р.	каго?	яго	яго	яе	іх
Д.	каму?	яму	яму	ёй	ім
В.	каго?	яго	яго	яе	іх
Т.	кім?	ім	ім	ёй (ёю)	імі
М.	пры кім?	аб ім	аб ім	аб ёй	аб іх

ЗАЙМЕННІК.

№ 1.

1. Пры чытанні змяніць займеннік, як патрабуе сэнс. Спісаць.

Летам (я) паеду ў піянерскі лагер. Там у (я) будзе шмат дікавых заняткаў. У нядзелю да (я) будуць пры- язджаць бацькі. Яны разам са (я) будуць лавіць рыбу, збіраць ягады і грыбы.

У першым сказе падкрэсліць дзейнік адной рыскай, выказнік — дзвюма, а даданыя члены — хвалістай лініяй.

2. Скласці і запісаць сказы з займеннікамі  табе, цябе.

ЗАЙМЕННІК.

№ 2.

1. Пры чытанні змяніць займеннік ты, як патрабуе сэнс. Запісаць.

Мне сказалі, што (ты) мяне клікаў. Я даўно шукаю (ты). Мне трэба пагаварыць з (ты). Хачу паказаць (ты) цікавую новую кніжку.

У другім сказе падкрэсліць дзейнік адной рыскай, выказнік — дзвюма, а даданыя члены — хвалістай лініяй.

2. Скласці і запісаць сказы з займеннікамі  мне, мяне.

ЗАЙМЕННІК.

№ 3.

1. Уставіць замест кропак зацменнік 3-яй асобы адзіночнага ліку. Спісаць.

СТАРШЫНЯ КАЛГАСА.

Андрэй Трафімавіч — старшыня нашага калгаса. (...) любіць  сваю працу. У (...) калгасе ўзорны парадак. За добрую працу (...) узнагародзілі ордэнам Леніна. Нашага старшыню ведае ўся рэспубліка. (...) ганарацца калгаснікі. Пра (...) часта пішуць у газетах.

1. 1. 1. Скласці і запісаць два сказы, каб у адпым з іх дзейнікам быў назоўнік машыны, а ў другім — займеннік яны.

1. 1. 1. Змяніць займеннікі, як патрабуе сэнс. Запісаць.

Зайшоў да (я), сказаў (ён), пойдзем з (яны).

ЗАЙМЕННІК.

№ 4.

1. Уставіць замест пытанняў займеннік 1-ай асобы множнага ліку. Спісаць.

Зімой (хто?) займаемся лыжным спортам. У (каго?)цудоўныя новенькія лыжы. (К а м у?) прыемна катацца на лыжах. (Каго?) бадзёрыць свежае паветра. (Кім?) кіруе майстар спорту. Ён расказвае аб (кім?) вучням другога класа.

1. 1. Паставіць пытанне ад дзеяслова да займеннікаў і выкарыстаць патрэбныя прыназоўнікі. Запісаць.

Распытваць (я, ты, яна, вы). Дамовіцца (ты, ён, яны).

1. 1. У слове новенькія абазначыць корань і іншыя часткі слова.

ЗАЙМЕННІК.

№ 5.

1. Запісаць тэкст пад дыктоўку.

Музыку слухаюць сэрцам. Вы прыйшлі дамоў са школы і ўключылі радыё. Загучала музыка. Адкладзіце на хвіліну свае справы, прыслухайцеся! Ціхая, чароўная мелодыя. Вам стала сумна. Не бойцеся гіасумаваць разам з музыкай. Гэта добры сум. Музыка дапамагае вам думаць. Нядаўна яе чулі вашы вушы, а цяпер вы пачулі музыку сэрцам. Трэба хацець яе слухаць. Тады яна стане вашым сябрам і памочнікам у жыцці.

(Паводле 0. Тубяроўскай.)

Выпісаць займеннікі і абазначыць іх асобу і лік.

1. 1. 1. Замест назоўнікаў запісаць займеннікі.

Пайшоў да таварыша. Сустрэўся з таварышам. Быў у таварыша.

Дзеяслоў.

1. Прачытайце. Вусна пастаўце пытанні да кожнага слова. Падкрэсліце дзеясловы.

Пісаў, сонца, свеціць, галубы, цяжкі, маўчыць, бяжыць, дрэва, жаўцеюць, думаем, стол, маўчанне, прыехала, хвалявацца, чарнець, кніга, мароз, спіць, рашаць, скакаць, кароткі, бег, танец, спяваць, касмічны, марафон, край, адпачынак.

1. Дапоўніце сказы падыходзячымі па сэнсе дзеясловамі, выкарыстоўваючы словы для даведак.

Сонца свеціць, ___________________________________________

Зямля ўпрыгожваецца, ____________________________________

Вецер дзьме, ____________________________________________

Словы для даведак: лашчыць, шуміць, зіхаціць, вые, квітнее, сагравае, цвіце, раве.

1. Утварыце ад назоўнікаў дзеясловы неазначальнай формы і запішыце іх парамі.

Жаданне - ________________.

Аб’яднанне - ______________.

Хадзьба - _________________.

Забеспячэнне - _____________.

Малацьба - ________________.

Плакса - __________________.

Праца - ___________________.

Стрыжка - _________________.

Ноша - ___________________.

З двума дзеясловамі (на выбар) складзіце сказы і запішыце.

1. Складзіце словазлучэнні з дзеясловамі неазначальнай формы. У дужках пастаўце да дзеясловаў пытанні.

(што зрабіць?) з’ездзіць (куды?) у Італію.

(___________) пісаць (што?) ___________

(___________) прыйсці (куды?) __________

(______________) працаваць (як?) ___________________

(______________) сядзець (дзе?) ____________________

(_____________) прыйсці (куды? ___________________

(_____________) берагчы (што?) ___________________

(_____________) прынесці (адкуль?) ________________

1. Дапішыце расказ па пачатку, выкарыстоўваючы словазлучэнні: абрэзаць галінкі, абкапаць дрэвы, паліць сажанцы, падвязаць дрэўцы, пабяліць ствалы.

Праца садоўніка.

         Наступіла вясна. Садоўніку цяпер некалі адпачываць. Трэба агледзець усе дрэвы…

         Змяненне дзеясловаў па ліках і часах.

1. Змяніце лік дзеясловаў. Запішыце.

Адзіночны лік                                    Множны лік

         Расце                                                         _______________

         Гуляе                                                        _______________

         Працуе                                            _______________

         Апускаецца                                              _______________

         Свеціць                                            _______________

Дрыжыць                                        _______________

Стаіць                                             _______________

Сядзіць                                           _______________

1. Прачытайце. Пастаўце вусна пытанні да дзеясловаў. Размяркуйце іх па часах.

Гаварылі, бегае, сядзеў, сядзіць, глядзіць, заспяваюць, выбярэ, вылье, гаварыў, гулялі, капае, рыхтаваліся, зашуміць, красуе.

Прошлы час:___________________________________________

Цяперашні час:________________________________________

Будучы час:___________________________________________

1. Ад дадзеных дзеясловаў утварыце дзеясловы будучага часу.

Браць - ________________________________________.

Клікаць - _______________________________________.

Маўчаць - ______________________________________.

Вязаць - ________________________________________.

Асвятляць - _____________________________________.

Расці - __________________________________________.

Грэць - _________________________________________.

Пасылаць - _____________________________________.

Берагчы - _______________________________________.

1. Складзіце з дадзеных слоў сказы і запішыце.

Выкарыстайце дзеяслоў у цяперашнім часе.

Маленькі, слухаць, Петрык, песню, цудоўную, жаваранка.

______________________________________________________.

У будучым часе.

Хутка, з, выраю, прыляцяць, нашы, сябры, крылатыя.

_______________________________________________________.

У прошлым часе.

На, лісточкі, клёніках, маладзенькіх, вырасці, маленькія.

_______________________________________________________.

Абазначце галоўныя члены сказа.

1. Прачытайце. Устаўце прапушчаныя літары. Выпішыце спачатку дзеясловы цяперашняга часу, потым – дзеясловы будучага часу.

Дразды.

         Дразды в..ртаюцца з поўдня ра…яй в..сной. Спачатку птушкі набіраюцца сіл пасля ц..жкай дар..гі. Ажы..ляюцца дразды, калі ў лесе з’яўляюцца праталіны. Ц...плымі надвячоркамі яны с..дзяць на елках і перагукваюцца паміж сабой.

         Закрасуюць першыя веснавыя кветкі, і дразды засп..ваюць суткі навылёт.

         Цяперашні час                                Будучы час

         _______________                                    _________________

         _______________                                    _________________

         _______________                                    _________________

         _______________                                    _________________

         _______________                                    _________________

         _______________                                    _________________

         У складаным сказе падкрэсліце галоўныя члены сказа.

0. Утварыць ад назоўнікаў аднакаранёвыя дзеясловы:

Праца, звон, будынак, шум, пісьмо, танец,  чысціня, гульня,  малюнак, фарба.

<v:stroke linestyle="thinThick"> <v:shadow offset="6pt,-6pt" on="t" opacity=".5"> <v:textbox> </v:textbox></v:shadow></v:stroke>

1. Замяніць назоўнікі дзеясловамі неазначальнай формы.

Ноч, праца, дапамога, плывец, подпіс, мароз, жарт, вячэра

1. 1. 1. Замяніць словазлучэнні  дзеясловамі неазначальнай формы.

Узор: (што?) асвятленне вуліц — (што зрабіць?) асвятліць вуліцы.

Праверка сшыткаў — ... сшыткі, 

праца на агародзе —... на агародзе,

рашэнне задачы —... задачу,

расказ казкі — ... казку,

пасадка саджанцаў — ... саджанцы.

1. 1. 1. Падбярыце да дзеясловаў супрацьлеглыя па значэнні.

Прамаўчаць, сказаць, бегчы, апрануць,  запаліць, мокнуць, узяць, забыць, рассыпаць.